Przyszli historycy będą odnosić się do dzisiejszych czasów podobnie jak do lat trzydziestych XX w. Zapewne powstanie odpowiednia nazwa, zbliżona do terminu „wielki kryzys”, dla etapu historii zapoczątkowanemu w listopadzie roku 2008, w chwili upadku banku Lehman Brothers.

Czasy kryzysu to ciężki rozdział w życiu każdego człowieka, ludziom żyje się ciężej, trudniej jest przetrwać zarówno fizycznie jak i psychicznie, szczególnie przypominając sobie poprzednie, tłuste lata. W czasach kryzysu ludzie stają się mniej ufni wobec instytucji państwowych i prywatnych, tracą również wiarę w panujący  system.

Francis Fukuyama w wywiadzie dla tygodnika „Wprost” z 11 października 2009 powiedział następujące zdanie: „Mamy także ograniczoną wiarę w banki i kapitalizm jako taki”. Myśl ta oddaje nastroje publiczne jakie panują na świecie i w Polsce. W sytuacjach takich jak obecna społeczeństwo traci przekonanie do sprawdzonych sposobów funkcjonowania, w tym przypadku oszczędzania pieniędzy. Bliźniaczo podobna okoliczność miała miejsce w podobnych warunkach - w czasach wielkiego kryzysu. Upadek istniejących instytucji tworzy miejsce dla nowych przedsięwzięć. W latach trzydziestych XX w. w USA  przestrzeń wytworzoną przez porażkę banków zapełniły Credit Unions. Przedstawiamy pierwszą część opowieści o historii Unii Kredytowych.


Credit Unions National Extention Bureau (CUNEB) zostało utworzone w lipcu 1921 roku. Była to instytucja powstała do stworzenia krajowej organizacji kas kredytowych. Jej zadaniem była pomoc w tworzeniu nowych Credit Unions, wspieranie już istniejących oraz agitacja na rzecz utworzenia instytucji o charakterze ogólno narodowym.

  W dobie wielkiego kryzysu prezesem Credit Unions National Extension Bureau był Roy Frederick Bergengren. Z wykształcenia prawnik, syn imigranta ze Szwecji. Wiosną 1920 roku został on zatrudniony przez Edwarda Filene - amerykańskiego biznesmena, twórcę idei Credit Unions w USA. Bergengren opisał nastroje społeczne bezpośrednio przed kryzysem w swojej książce pt: „Krucjata”. Pisał w niej, że każdy Amerykanin, od pucybuta do milionera, grał na giełdzie: nieprzytomnie, bez strachu o pieniądze i nie mając pojęcia o możliwych konsekwencjach. Wtedy, tak jak i osiemdziesiąt lat później, ofiarami, ale również po części   sprawcami kryzysu byli zwykli ludzie, którzy starali się tylko poprawić swoje warunki życia. 

    Teoretycznie nadejście wielkiego kryzysu powinno oznaczać koniec Credit Unions. Członkami tej organizacji byli głównie pracownicy fizyczni lub osoby wykonujący takie zawody jak np. nauczyciel. Innymi słowy - ludzie, których przychód nie był oszołamiający. Depresja ekonomiczna powodowała obcięcie pensji takim ludziom lub prowadziła do ich zwolnienia. To natomiast doprowadzało do osłabiania Credit Unions. Członkowie Kas wycofywali swoje udziały co było bezpośrednią przyczyną redukcji kapitału organizacji. Paradoksalnie wycofanie udziałów z Credit Unions nie poprawiało sytuacji finansowej ofiar kryzysu, ponieważ prowadziło to do wysychania jedynego źródła, z którego poszkodowani mogli czerpać pieniądze.
  

Pomimo utraty dużej liczby członków Credit Unions wyszły z okresu kryzysu gospodarczego zwycięsko. Stało się tak głównie dzięki działaniom Bergengren’a. Jego aktywność i nieustępliwość doprowadziły do przegłosowania ustaw o Credit Unions w parlamentach poszczególnych stanów. Na początku 1931 roku w 16 stanach nie istniało prawo dotyczące kas kredytowych. Stronnikom Credit Unions trudno było uzyskać poparcie w kongresach. Działo się tak ze względu na ogromną ilość różnego rodzaju projektów ustaw przeznaczonych do walki z kryzysem. Legislatura, przygnieciona nawałem pracy, nie zajmowała się ustawami o kasach kredytowych, nadając im niski priorytet. Jednak po pewnym czasie liczba zwolenników uchwalenia praw o kasach kredytowych wzrosła, gdyż Credit Unions odnosiły największe sukcesy w walce z kryzysem. Ohio było pierwszym stanem, w którym przegłosowano ustawę o kasach kredytowych. Następnie w ślad „The Buckeye State” poszły parlamenty w Arkansas, Colorado, Tennessee, stanu Indiana i Nowy Jork. Nowych praw nie udało się uchwalić w stanie Washington, Oklahoma, Pennsylvania i Connecticut. Bergengren nie zraził się tymi niepowodzeniami. Zamierzał forsować przejście ustaw przez proces legislacyjny do skutku. W stanie Washington próby uchwalenia ustawy były podejmowane od 1925 roku. Uchwalenie prawa blokował gubernator Roland H. Hartley,  którego Bergengren podejrzewał o sympatie wobec konkurencji Credit Unions. Jednak w 1932 roku Hartley nie został wybrany na następną kadencję i w 1933 roku ustawa o kasach kredytowych została przegłosowana bez większych trudności. Podobna sytuacja miała miejsce w stanie Pennsylvania i Oklahoma. Do końca 1933 roku ustawy o kasach kredytowych zostały przegłosowane w trzydziestu ośmiu stanach.

    
   Kolejnym osiągnięciem Bergengren’a na płaszczyźnie politycznej było zaliczenie Credit Unions do grupy instytucji finansowych, które mogły pożyczać fundusze z Reconstruction Finance Corporation (RFC). Była to niezależna agencja rządu USA. Powstała w 1932 roku w miejsce War Finance Corporation. W sumie RFC przeznaczyła dwa miliardy dolarów na pomoc dla rządów stanowych i samorządów terytorialnych oraz na pożyczki dla instytucji finansowych, rozbudowę infrastruktury i rozwój różnego rodzaju firm. 

   Jedną z głównych trudności jaka napotykała Bergengren’a była kwestia finansowania budżetu CUNEB. Z powodu wycofywania kapitałów przez członków Credit Unions należało znaleźć inne źródło, z którego można było czerpać pieniądze. W tej sytuacji większa, niż dotychczas, ilość funduszy była uzyskiwana z instytucji zwanej Twentieth Century Fund. Została ona założona w 1919 roku przez Edwarda Filene’a jako The Cooperative League. Zmiana nazwy nastąpiła w 1922 roku. Misją tej organizacji było polepszanie sytuacji ekonomicznej obywateli oraz rozwój sytemu edukacji finansowej. Instytucja ta stanowiła ciało doradcze dla Edwarda Filene, który z jej pomocą rozdzielał fundusze pomiędzy poszczególne organizacje.
Dominik Bierecki

W artykule korzystano z: J.Carroll Moody, Gilbert C. Fite: The Credit Union Movement. Origins and Development 1850 to 1980.Dubuque 1984,

[fot.wikipedia.org]